واقع شده كه آب نهر بهتر از آب عين است و در اينجا و در قانون مطلق آب عين را ستايش كرده پس توهم نشود كه در اين معنى اطبا اختلاف كرده‌اند بلكه مآل واحد است ، زيرا كه عين عام است و نهر خاص چشمهء مكشوف بود يا مستور عين خوانند ، اما نهر نزد ايشان مخصوص به چشمهء غير مستور . و معنى لفظ عين و طريق حدوث آن آخر اين مبحث گفته آيد . أفضل مياه المطر ما اجتمع في الحفرة الصخرية بهترين آب باران آن است كه جمع آيد در حفرهء سنگى ، زيرا كه موضع سخت شائسته آن نيست كه اجزاى ارضيه از وى جدا شده در آب آميزد و بدين تقدير آنچه در ظروف چينى گيرند يا در ظرف زر يا نقره بهترتر باشد و ضربه الشمال و الصبا و وقعت عليه الشمس زده باشد آن را باد شمال و باد صبا و افتاده باشد بر آن آفتاب ، زيرا كه اين معنى مزيد لطافت مىگردد . و شك نيست كه بهترين آب‌ها آب باران است ، بعد آن آب نهر موصوف به صفات مزبوره . و دليل بر فضيلت آب باران عذوبت او است و سهولت انحدار و سرعت طبخ و جز آن كه لازمهء لطافت است . و معلوم شده كه تكوّن مطر يا از بخار متصاعده است كه متقاطر شود يا از استحالهء هوا به آب . و هوا و بخار هر دو لطيف‌اند پس آنچه از اينها پديد آيد لطيف خواهد بود . و شرط ديگر در افضليت ماء مطر آن است كه صيفى بود و از سحاب راعد آيد . اما صيفى از آن بهتر شده كه حرارت گرما مزيد لطافت مطر مىگردد ، چه وقت هبوط او وجه وقت صعود مادهء او كه بخار است . و شيخ و اكثر سلف و خلف بر همين‌اند و ليكن ابو سهيل مسيحى مىگويد كه شتوى بهتر است بهر آن كه هوا در زمان شتا خالى از غبار و دخان مىباشد ، پس آبى كه در اين وقت نازل مىشود لا محاله پاك باشد از شوائب غريبه و ايضا حرارت مبخرهء كائنه در جو زمان شتا ضعيف مىبود و بدان سبب مبتخر نمىشود مگر آنچه الطف است . و در شرح كليات نوشته : و يشبه أن يكون قوله في هذه أجود لأن الصيفي لا يخلو من غبار و دخان . اما آنچه از سحاب راعد آيد بالاتفاق بهتر است از آن كه بى رعد بود به شرطى كه مقرون به رياح عاصفه نباشد ، وجه فضيلتش آن كه رعد يعنى آواز ابر حادث نمىشود مگر از تحرك دخان كه محتبس در سحاب است ، زيرا كه هرگاه برودت و تكاثف برابر عارض مىگردد بخار كه در وى است قصد تخليص خود مىنمايد به عنف جهت ضيق محل و از تفريق عنيف سحاب آواز مهيب برمىآيد بر رأى حكما . اما در شرع آمده كه رعد نام فرشته‌اى است كه موكَّل بر اجزاى سحاب است و آواز از وى ظاهر مىشود براى زجر ابر . بالجمله آب باران با رعد معرا از دخانيت مىباشد اگر به رياح قويه شديده مضروب نشود ، زيرا كه رياح مذكور موجب اختلاط ابخره به آب مىگردد . و دريابند كه آب باران با وجود اتصافش به صفات محموده فروتر از آب نهر موصوف از آن شده كه عفونت در وى زود اثر مىكند و تعفّن وى باعث تعفن اخلاط و تضرر صدر و اصوات مىگردد ، پس آب باران من حيث الذات بهتر از آب نهر است و ليكن به سبب نقصان عارضى كه سرعت قبول عفونت باشد اكثر اطبا آب نهر را بر آن فضيلت مىدهند و ظاهر است كه هر چه ضرر از آن كمتر محسوس شود بهتر از مادون خود باشد بأي وجه كان . اما در وجه